Thông tin cơ bản về sữa mẹ

Sữa mẹ là chất lỏng có cấu trúc phức tạp và giàu chất dinh dưỡng, thường được sản xuất bởi cả hai bầu vú ngay sau khi sinh. Ban đầu, sữa mẹ là một chất lỏng màu vàng hoặc vàng nhạt, gọi là sữa non hoặc “tiền sữa”. Chất lỏng này giàu các kháng thể như IgA, giúp thúc đẩy sự phát triển hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh, bảo vệ, chống lại sự xâm nhập của virus và vi khuẩn trong những giờ đầu tiên khi bé tiếp xúc với môi trường bên ngoài. Sữa trưởng thành sau đó được sử dụng là chất lỏng đặc hơn, trắng hơn bao gồm các thành phần sau [1]:

  • Các axit béo thiết yếu (cung cấp năng lượng lâu dài, dễ hấp thu, là nguồn cung cấp các omega-3)
  • Protein hòa tan (ví dụ: các kháng thể, chất điều hoà tăng trưởng, chất mang nguyên tố vi lượng)
  • Probiotics (vi khuẩn có lợi hỗ trợ đường ruột của trẻ)
  • Carbohydrate (nguồn năng lượng ngắn hạn, hỗ trợ probiotic)
  • Amino acid (phát triển và trưởng thành mô, đặc biệt là cơ bắp)
  • Các vitamin (hỗ trợ việc sử dụng và hấp thu chất dinh dưỡng và chức năng mô)
  • Khoáng chất (ví dụ như sắt, canxi, kẽm: hỗ trợ phân chia tế bào và bảo vệ sự toàn vẹn của mô)

Những hợp chất này hỗ trợ sự tăng trưởng và phát triển sớm của các mô và các cơ quan của trẻ sơ sinh. Nhiều hợp chất không thể tìm thấy trong các sữa công thức, và những chất dinh dưỡng này ở dạng dễ hấp thu và dễ tiêu hóa hơn với trẻ. Năng lượng trong sữa mẹ cũng cao hơn nhiều so với dạng công thức. Sữa mẹ thường được sản xuất theo nhu cầu, và cho bú khoảng 8-12 lần mỗi ngày. Khi nhu cầu về sữa tăng lên, bầu vú sẽ tự động tăng lượng sữa thông qua việc kiểm soát hormone.

Tầm quan trọng của việc cho con bú đến sức khoẻ của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Có rất nhiều lợi ích về sức khoẻ ngắn hạn và dài hạn đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn. Điều này bao gồm:

  • Sự tăng trưởng: Axit béo chứa năng lượng cao gấp khoảng 6 lần đường, cung cấp dạng năng lượng dự trữ phong phú cho sự phát triển của các mô và cơ quan. Trẻ bú sữa mẹ có tỷ lệ tăng trưởng tốt hơn [2] nhưng không có nguy cơ bị thừa cân hoặc béo phì trong suốt tuổi thơ ấu và thanh thiếu niên [3]. Trẻ em Ấn Độ và châu Á có trọng lượng cơ thể thấp hơn, vì vậy nên chúng phải được cho bú sữa mẹ càng nhiều càng tốt [4].
  • Miễn dịch: Như đã đề cập, trẻ bú sữa mẹ ít bị nhiễm virus và vi khuẩn vì các kháng thể và probiotic của sữa mẹ tham gia trực tiếp vào hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh [5]. Trẻ sơ sinh nhẹ cân sau khi được bú mẹ ít có nguy cơ bị nhiễm trùng hơn khoảng 30% so với trẻ bú sữa ngoài [6, 7].
  • Phát triển não bộ: Não trẻ sơ sinh cần một lượng lớn các axit béo cần thiết như EPA và DHA cho sự phát triển thần kinh. Hàm lượng chất trắng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bú mẹ tăng khi được đo bỡi phương pháp quét não [8], tương ứng với việc cải thiện chỉ số IQ và khả năng học tập trong thời thơ ấu và thanh thiếu niên của trẻ [9].
  • Phát triển cảm xúc: Những bé bú sữa mẹ sớm hơn có thể dễ dàng kết nối với người mẹ, do đó làm cho mối quan hệ giữa mẹ và bé khăng khít hơn

Sữa mẹ so với sữa công thức cho trẻ và các chất thay thế sữa mẹ

Vẫn còn một số tranh cãi xung quanh sự khác biệt giữa ảnh hưởng của việc cho trẻ bú sữa mẹ và sữa công thức. Nhìn chung, các công thức và thực phẩm sữa bổ sung mặc dù toàn diện và ổn định nhưng vẫn không thể cung cấp sự tươi mát và các thành phần hoạt tính phức tạp như tìm thấy trong sữa mẹ. Nhờ đó, một xu hướng mới đó là sự gia tăng nhu cầu mua sữa mẹ của người cho sữa, đặc biệt là ở những phụ nữ gặp khó khăn trong việc tiết sữa. Tuy nhiên, điều này có những rủi ro đáng kể, vì chất lượng và sự vô trùng của các nguồn này không đảm bảo và là thị trường chợ đen, những người tiêu dùng có nguy cơ bị lừa, vì họ có thể phải trả khoảng 100 đô la Úc cho 1 lít sữa [10].

Vấn đề thiếu sữa

Uớc tính có tới 2/3 số bà mẹ trẻ gặp khó khăn trong việc cho con bú, một báo cáo cho thấy có đến 50% bà mẹ thiếu sữa do nhiều nguyên nhân khác nhau [11]. Vấn đề này có thể được tóm tắt như sau:

Số lượng sữa không đủ (lượng sữa mẹ ít)
  • Các vấn đề về nội tiết (ví dụ nồng độ prolactin thấp)
  • Sự hình thành tuyến vú không hoàn chỉnh (mammary hypoplasia – giảm phát triển tuyến vú)
  • Thiếu hụt sữa (agalactia (mất sữa)/hypogalactia (giảm tiết sữa))
  • Sinh non có/không có bệnh lý sơ sinh
  • Các bệnh đã có từ trước (mệt mỏi kinh niên, các bệnh khác, sử dụng thuốc…)
  • Tách mẹ và con lúc mới sinh, bắt đầu cho bé bú trễ, cho bú theo thời gian cụ thể, trẻ không chịu hút sữa…
  • Các vấn đề tâm lý xã hội (bối rối, căng thẳng)
Tiết sữa không hiệu quả (lượng sữa đủ nhưng sữa không được tiết ra hợp lý)
  • Đau ngực (giải phóng catecholamine, ức chế giải phóng oxytocin)
  • Mất cân bằng hormone
  • Các yếu tố tâm lý (lo lắng, căng thẳng tinh thần)
Chất lượng sữa không tối ưu (lượng sữa và tiết sữa tốt, nhưng giá trị dinh dưỡng không đảm bảo)
  • Tình trạng dinh dưỡng và chế độ ăn uống
  • Tình trạng sức khoẻ tổng thể
  • Tác động của lối sống (lạm dụng thuốc, rối loạn giấc ngủ, không hoạt động, thiếu ánh sáng mặt trời)
Các cơ chế sinh học tiềm ẩn bao gồm
  • Các stress oxy hóa hoặc rối loạn chuyển hóa (ví dụ như tiểu đường thai kỳ)
  • Các yếu tố tim mạch (ví dụ tiền sản giật, thiếu máu)
  • Các cơ chế nội tiết và cận tiết bị rối loạn
  • Phản ứng viêm
  • Phản ứng stress sinh lý (ví dụ sản xuất cortisol quá mức, sự mất cân bằng serotonin/melatonin)

Bài viết liên quan

Ăn gì tốt cho sữa mẹ

Muốn con thông minh, bố mẹ nên cho bé ăn thực phẩm giàu axit linoleic, axit linolenic; bổ sung DHA có nhiều trong hải sản, đặc biệt là cá biển sâu, các mô mỡ gần mắt cá...

Nguyên nhân dẫn tới tình trạng mất sữa khi cho con bú

Đừng vội lo nếu phát hiện cậu con 5 tuổi của bạn nói dối, bởi đó là một trong các chỉ báo bé có trí tuệ hơn người. Dưới đây là những dấu hiệu cho thấy trẻ có chỉ số thông minh cao...

Những lời khuyên cho người mẹ để bảo vệ nguồn sữa của mình trong thời kỳ nuôi con nhỏ

Những ngày lạnh về, thức ăn ấm nóng khi đưa vào cơ thể bé sẽ làm cho cơ thể ấm lên, do đó nhu cầu ăn uống của bé trong mùa đông thường tăng hơn mùa nóng nên việc tăng cân của bé sẽ dễ dàng hơn...

Tư thế thích hợp khi cho bé bú mẹ

Trong những năm đầu đời, trẻ em có thể dễ bị nhiễm trùng. Các thành phần tự nhiên như sữa non, kẽm, iốt và các vitamin B có thể giúp tăng cường hệ miễn dịch của con bạn trong việc...

Những thực phẩm giúp tăng lượng sữa cho con bú

Hệ miễn dịch không ngừng thay đổi. Có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng đến trạng thái của hệ miễn dịch. Các nhân tố này bao gồm cách sống, dinh dưỡng, hormon, thuốc và chính các tác nhân gây bệnh. Từ...